Szlak Kopernikowski

Bazylika kolegiacka Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych

Bazylika Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Bazylika kolegiacka Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych

Bazylika Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych

Dobre Miasto, Dobre Miasto, olsztyński

Bazylika kolegiacka Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych

Bazylika kolegiacka Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście

Informacje ogólne

Bazylika w Dobrym Mieście jest drugą co do wielkości (zaraz po katedrze we Fromborku) świątynią na Warmii. Ten potężny, gotycki kościół halowy jest częścią unikalnego w skali kraju, doskonale zachowanego warownego kompleksu kolegiackiego. Przez stulecia stanowił on niezależne centrum religijne, naukowe i administracyjne. Od 1989 r. kolegiata dobromiejska nosi tytuł bazyliki mniejszej.

Lokalizacja

Kompleks kolegiacki usytuowany jest w północno-wschodniej części historycznego układu urbanistycznego Dobrego Miasta, przy ulicy Orła Białego 30. Świątynia została wzniesiona w zakolu rzeki Łyny, która przed wiekami stanowiła naturalną barierę obronną, a dziś dodaje całemu założeniu wyjątkowych walorów krajobrazowych.

Historia

Dzieje kościoła są nierozerwalnie związane z instytucją kapituły kolegiackiej, którą w 1341 r. założył biskup warmiński Herman z Pragi (ok. 1280-1349) w Pierzchałach niedaleko Braniewa. Po dwóch latach przeniesiono ją do Głotowa, a w 1347 r. do Dobrego Miasta. W 1357 r. – z inicjatywy biskupa Jana z Miśni (ok. 1300-1355) – rozpoczęto budowę obecnej, monumentalnej świątyni (na miejscu pierwotnego kościoła parafialnego), a zasadnicze prace budowlane trwały do 1389 r. Równolegle wokół kościoła wznoszono obronne skrzydła kurii kanonickich, tworząc zamknięte, ufortyfikowane miasteczko w mieście. Jeszcze w XIV w. stalle kanonickie ufundował biskup Henryk Sorbom (ok. 1340-1401), a w 1420 r. ołtarz główny konsekrował biskup Jan Abezier (zm. 1424). Kościelną wieżę zaczęto budować w 1496 r., a ukończono w drugiej połowie XVI w. W 1719 r. dach wieży zwieńczono barokową sygnaturką. Szczęśliwie omijały świątynię katastrofalne pożary, dzięki czemu przetrwała w niemal nienaruszonym kształcie architektonicznym przez okres nowożytny. Po likwidacji kolegiaty przez władze pruskie w 1810 r. budynki kolegiackie zaadaptowano do celów szkolnych, a kościół stał się siedzibą miejskiego proboszcza. Jeszcze w XIX w. świątynia była przynajmniej dwukrotnie remontowana. W latach 1871-1881 dokonano restauracji kościoła w duchu neogotyckim – przerobiono okna, przelicowano uszkodzone partie murów, odnowiono i uzupełniono szczyt wschodni oraz dobudowano neogotyckie kruchty. W ostatniej dekadzie XIX w. podwyższono wieżę o jedną kondygnację, a późnobarokowy dach został zastąpiony obecnym, neogotyckim. Największym cudem w historii obiektu okazał się jednak rok 1945 – podczas gdy Dobre Miasto zostało zniszczone przez Armię Czerwoną w znacznej części, potężny kompleks kolegiaty ocalał przed spaleniem i zburzeniem.

Prace mające na celu przywrócenie kolegiacie jej gotyckiego charakteru podjęto ponownie na przełomie lat 70. i 80. XX w. Szczególne zasługi w tym dziele położył ówczesny proboszcz parafii, ks. Emil Rzeszutek (1940-1997). Z jego inicjatywy odsłonięto arkady krużganków w obu skrzydłach zespołu kolegiackiego, a w 1984 r. w nawie głównej świątyni zawieszono odrestaurowany krzyż. W latach 1983–1988 przeprowadzono również gruntowny remont i rozbudowę organów, co zapoczątkowało tradycję organizowania w Dobrym Mieście koncertów muzyki organowej.

W uznaniu wyjątkowych walorów historycznych świątyni oraz jej znaczenia dla życia religijnego Warmii papież Jan Paweł II, 19 maja 1989 r. nadał dobromiejskiej kolegiacie godność bazyliki mniejszej. Obecnie bazylika jest siedzibą parafii Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście.

Architektura

Kościół jest orientowaną, ceglaną budowlą wzniesioną w stylu gotyckim na planie prostokąta jako trójnawowa, siedmioprzęsłowa hala o długości 61,5 m i szerokości 25,5 m. Korpus świątyni nakrywa dach dwuspadowy, którego kalenicę akcentuje ośmioboczna sygnaturka. Od strony zachodniej do kościoła przylega siedmiokondygnacyjna wieża usytuowana na osi nawy głównej i zwieńczona dachem dwuspadowym.

Wnętrze świątyni podzielone jest parami ośmiobocznych filarów podtrzymujących sklepienia gwiaździste. Wschodni szczyt ma formę schodkową i został ozdobiony ostrołukowymi blendami, ukośnie ustawionymi sterczynami przechodzącymi w lizeny oraz fryzem biegnącym przez całą jego szerokość i oddzielającym szczyt od ściany korpusu. Przypory elewacji wschodniej i północnej zwieńczono dekoracyjnymi sterczynami z blendami. Poszczególne kondygnacje wieży rozdzielają fryzy, a jej elewacje zdobią ostrołukowe blendy oraz schodkowe szczyty ze sterczynami.

Do kościoła przylega zespół klasztorny złożony z ceglanych, nieotynkowanych skrzydeł wzniesionych na kamiennej podmurówce. Budynki założono na planie wydłużonych prostokątów jako jednotraktowe i nakryto dachami dwuspadowymi zamkniętymi schodkowymi szczytami. Skrzydła południowe i zachodnie są podpiwniczone. W północnej części skrzydła wschodniego znajduje się dwuprzęsłowa zakrystia przykryta czteroramiennym sklepieniem gwiaździstym, do której przylega pomieszczenie ze sklepieniem o analogicznej konstrukcji wpisanej w romb. W skrzydle zachodnim zachowało się podobne sklepienie, natomiast w części środkowej znajduje się sala nakryta sklepieniem kryształowym. Również w skrzydle południowym mieści się dwuprzęsłowa sala ze sklepieniem kryształowym.

Wyposażenie

Wyposażenie świątyni obejmuje cenne dzieła sztuki pochodzące z różnych epok. Do najstarszych należą fragmenty gotyckich stall z 1396 r., wtórnie wykorzystane w 1673 r., oraz rzeźbiony tryptyk z około 1420 r. Zachowały się również dwa późnogotyckie ołtarze z około 1520 r., przedstawiające Tron Łaski oraz św. Annę Samotrzecią. Wśród zabytków barokowych wyróżnia się ołtarz główny ufundowany przez biskupa Adama Grabowskiego (1698-1766) w 1747 r., wzorowany na ołtarzu z katedry we Fromborku i ozdobiony rzeźbami Krzysztofa Perwangera (ok. 1700-1785) oraz Johanna Heinricha Meissnera (1701-1770). Do najcenniejszych elementów wyposażenia należy także barokowa ambona wykonana w 1693 r. przez Johanna Christopha Döbela (1640-1705) z Królewca. W posadzce oraz na ścianach kościoła zachował się cenny zespół renesansowych i barokowych płyt nagrobnych oraz epitafiów zasłużonych warmińskich kanoników i sufraganów.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty sakralne#Dobre Miasto