Szlak Kopernikowski

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Kadyny, Tolkmicko, elbląski

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Dąb Bażyńskiego w Kadynach

Informacje ogólne

Dąb Bażyńskiego to jeden z najstarszych i zarazem najgrubszych okazów dębu szypułkowego (Quercus robur L.) na terenie Polski. Imponuje niezwykłymi wymiarami fizycznymi, będącymi świadectwem jego wielowiekowej historii. Stan obecny obiektu, zmierzony w 2015 r., wykazuje obwód pnia na wysokości pierśnicy wynoszący około 1003 do 1015 cm, co czyni go jednym z najgrubszych dębów szypułkowych w Polsce. Wysokość tego osobnika osiąga około 25 m, choć naukowcy dostrzegają oznaki naturalnego zmniejszania się korony wierzchołkowej, będące konsekwencją zaawansowanego wieku i procesów remodyfikacji struktury drzewa. Rozpiętość korony na poziomie 14 do 21,5 m wskazuje, że kilka wieków temu drzewo mogło posiadać potężniejszą sylwetkę.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Dąb Bażyńskiego znajduje się w miejscowości Kadyny (gmina Tolkmicko). Drzewo rośnie przy szosie nr 503 prowadzącej z Elbląga do Tolkmicka, a jadący od strony Elbląga zobaczą go po prawej stronie.

Historia

Historia nazwy i znaczenie symboliczne

Historia nazewnictwa dębu jest pełnym zawiłości rozdziałem wiedzy o zmianach kulturowych i politycznych, jakie dokonały się na terenie Prus Wschodnich w ciągu minionych wieków. Ponad sto lat temu nosił on nazwę „Tysiącletniego Dębu Niemiec" i uważany był za symbol pruskiego dziedzictwa naturalnego. Od 1898 r., gdy majątek Kadyny przeszedł w ręce cesarza Niemiec Wilhelma II, drzewo nosząc nową nazwę „Dębu Królewskiego", symbolizowało przynależność do cesarskiego majątku prywatnego. Po drugiej wojnie światowej drzewo otrzymało nazwę „Dębu Kadyny", podkreślającą jego miejsce geograficzne i polską tożsamość. Wkrótce potem drzewo zwane było również „Dębem Odrodzenia Polski", nawiązując do symboliki odbudowy niepodległości. Ostatecznie nazwę drzewa zmieniono na „Dąb Bażyńskiego", upamiętniając Jana Bażyńskiego, dawnego właściciela tych ziem.

Jan Bażyński, wymieniany w źródłach niemieckich jako Hans von Baysen (ok. 1390–1394- 1459), był szlachcicem pruskim, dziedzicem Kadyn oraz jednym z najwybitniejszych przywódców politycznych tego okresu. Pochodził z rodziny flamandzkiej von Baysen, przybyłej z okolic Lubeki w XIII w. i osiadłej na terenie Warmii, gdzie przybrała nazwisko od posiadanego majątku w Bażynach pod Ornetą. Bażyński pełnił początkowo funkcje dyplomatyczne w służbie zakonu krzyżackiego, udając się w misje dyplomatyczne do Anglii, Danii i Portugalii w latach 1419–1422. Według legendy rycerskiej, otrzymał szlachectwo od króla Portugali za odwagę w walkach z Maurami. Po śmierci wielkiego mistrza Michała Küchmeistera (ok. 1422) Bażyński porzucił służbę w Zakonie i stanął po stronie pruskich opozycjonistów. W latach 1431–1432 otrzymał jako spłatę długów finansowych zakonu krzyżackiego dobra ziemskie w Kadynach, które pozostały w rodzinnym posiadaniu do 1503 r. Bażyński aktywnie angażował się w działalność Związku Pruskiego, organizacji szlachty i miast pruskich zmierzającej do ograniczenia władzy Zakonu i uzyskania inkorporacji Prus do Korony Polskiej. W roku 1454, jako lider Związku, formalnie prosił króla Kazimierza Jagiellończyka o inkorporację Prus do Królestwa Polskiego, co stanowiło początek wojny trzynastoletniej między Zakonem a Polską. Za zasługi dla sprawy polskiej Bażyński otrzymał stanowisko gubernatora Prus Królewskich – terytoriów, które pozostały pod władzą polską na mocy II pokoju toruńskiego z 1466 r.

Wiek i badania dendrochronologiczne

Szacuje się, że wiek drzewa wynosi około 715 lat. Tak zaawansowany wiek pozycjonuje Dąb Bażyńskiego wśród najstarszych żywych organizmów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, przewyższający długowiecznością słynny dąb Bartek rosnący na Pomorzu.

Stan zdrowotny i przekształcenia morfologiczne

Stan zdrowotny tego pomnika przyrody nie jest już najlepszy, co jest skutkiem naturalnego procesu starzenia się tak potężnego organizmu. Drzewo wykazuje liczne symptomy zaawansowanego wieku – znaczące wypróchnienia wewnętrzne, poważne ubytki w tkance drewna zarówno w obrębie pnia, jak i w strukturze korony wierzchołkowej. Dąb posiada ogromną, przyziemną dziuplę, która zaczyna się tuż przy podstawie pnia i rozprzestrzenia się na głębokość wielu metrów.

Specjaliści z Nadleśnictwa Elbląg wskazują, że pomimo znacznych uszkodzeń strukturalnych drzewo pozostaje żywe i produktywne, choć wydawane przez nie owoce nie są już zdolne do kiełkowania. Ocena stanu zdrowotnego obiektu powoduje, że regularnie, co kilka lat, wykonywane są zabiegi pielęgnacyjne, zmierzające do przedłużenia funkcjonowania tego osobnika. Degradacja środowiska naturalnego, spadek poziomu wód gruntowych oraz bezpośrednia bliskość szosy krajowej, powodująca sezonowe zasolenie zimą, przyczyniając się do postępujących zmian patologicznych w strukturze głównych elementów systemu korzeniowego.

Historia ochrony konserwatorskiej i zabiegów restauratorskich

Przez wiele dziesięcioleci drzewo było wspierane za pomocą betonowej plomby wzmacniającej, która uległa jednak degradacji w wyniku rozwijającego się na jej powierzchni zagrzybienia penetrującego głęboko do wnętrza pnia drewna. Ta plomba została usunięta około 1994 r., zgodnie z rekomendacjami konserwatorów, którzy dostrzegli, że dalsze jej pozostawanie mogłoby przyczynić się do większej destrukcji wewnętrznej. Dziuple w pniu zostały następnie zabezpieczone specjalistycznymi siatkami, mającymi na celu uniemożliwienie zamieszkiwania wewnątrz struktury przez ptactwo lęgowe. W 2000 r. Nadleśnictwo Elbląg przeprowadziło gruntowną modernizację systemu wsparcia przyrodniczego, implementując specjalny system melioracji połączony z jednoczesnym napowietrzaniem systemu korzeniowego, zmierzający do poprawy warunków fizjologicznych dla wymiany gazowej i transportu wody.

Dąb Bażyńskiego jako atrakcja turystyczna

Przełomowy moment w dziejach Kadyn i związanego z nią Dębu Bażyńskiego nastąpił 15 grudnia 1898 r., kiedy ostatni cesarz Niemiec Wilhelm II przejął majątek od Artura Birknera, ostatniego z rodziny kupców elbląskich, którzy posiadali Kadyny przez wiele dziesięcioleci. Birkner w zamian za przekazanie mienia otrzymał dożywotną rentę cesarską. Wilhelm II z Kadyn uczynił swoją letnią rezydencję, przeznaczając ogromne środki finansowe na rozbudowę i modernizację istniejących budynków oraz budowę nowych monumentalnych struktur. W ramach tych inwestycji cesarz zlecił budowę stróżówki umieszczonej w bezpośrednim sąsiedztwie Dębu Bażyńskiego, w której na stałe stacjonował umundurowany strażnik. Decyzja ta świadczy o wysokiej ocenie, jaką Wilhelm II przypisywał temu pomnikowi przyrody, traktując go jako część swojego cesarskiego dziedzictwa.

W cieniu rozłożystej korony Dębu Bażyńskiego, podczas letnich pobytów, przebywali najwybitniejsi goście z całej Europy. Cesarzowi Wilhelmowi II często towarzyszyła jego żona cesarzowa Augusta Wiktoria. Prezentacja terenu Kadyn z jego naturalnym dziedzictwem oraz nowoczesną infrastrukturą miała służyć umacnianiu międzynarodowych sojuszy i demonstracji potęgi Cesarstwa Niemieckiego.

W pierwszych dziesięcioleciach XX w., w okresie rozkwitu turystyki na terenie Prus Wschodnich, przedsiębiorcy zauważyli potencjał tego naturalnego obiektu. Obszerną dziuplę przebudowano na pijalnię piwa, gdzie odwiedzający mogli się posilać, a złocisty napój rozlewano bezpośrednio z beczek umieszczonych we wnętrzu drzewa.

Siedem dębów i legenda księżniczki Kadyny

W bezpośrednim sąsiedztwie głównego Dębu Bażyńskiego rośnie sześć kolejnych potężnych dębów szypułkowych, o wieku szacowanym na 300-350 lat. Tradycja lokalna wiąże te drzewa z mitem założycielskim miejscowości. Według legendy, nazwa Kadyn pochodzi od postaci księżniczki Kadyny, córki lub siostry staropruskiego władcy Widewuta, którego terytorium obejmowało te ziemie. Księżniczka, słynąca z niezwykłej urody, miała zamieszkać na terenie obecnych Kadyn wraz ze swoim małżonkiem. Sześć dębów towarzyszących głównemu drzewu tradycyjnie interpretuje się jako upamiętnienie sześciu synów tej legendarnej postaci.

Status prawny

Dąb Bażyńskiego chroniony jest od 1962 r. jako pomnik przyrody. Należy do najcenniejszych okazów uwzględnionych w Rejestrze Polskich Drzew Pomnikowych (klasa A+).

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Parki i obiekty przyrodnicze#Kadyny