Szlak Kopernikowski

Dom Konwertytów - Pałacyk Potockiego

Dom Konwertytów - Pałacyk Potockiego w Braniewie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Dom Konwertytów - Pałacyk Potockiego

Dom Konwertytów - Pałacyk Potockiego w Braniewie

Braniewo, braniewski

Dom Konwertytów - Pałacyk Potockiego

Dom Konwertytów w Braniewie

Informacje ogólne

Dom Konwertytów (potocznie nazywany Pałacykiem Potockiego) to jeden z cenniejszych zachowanych zabytków późnobarokowej architektury instytucjonalnej na Warmii. Wzniesiony w pierwszej ćwierci XVIII w., stanowi przykład tzw. hospicjum dla osób wyznania protestanckiego, które decydowały się na zmianę wiary i przejście na katolicyzm. Przez ponad dwa stulecia budynek służył za schronienie dla ubogich, lazaret, a w XXI w. – ośrodek akademicki. Po niedawnej, gruntownej rewitalizacji zabytek zyskał nowe życie, łącząc funkcje biznesowe (Inkubator Przedsiębiorczości) z usługami hotelarskimi i konferencyjnymi.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Zabytek znajduje się w Braniewie przy ulicy Botanicznej 11. Został usytuowany historycznie poza murami obronnymi Starego Miasta, na terenie dawnego podzamcza i parku należącego do zamku biskupiego. Współcześnie obiekt położony jest w niedalekim sąsiedztwie kościoła św. Katarzyny oraz nieczynnego obecnie, najmniejszego w Polsce ogrodu zoologiczno-botanicznego, co nadaje całej okolicy zaciszny, urokliwy charakter.

Historia

Historia budowli wiąże się z osobą biskupa warmińskiego (a późniejszego prymasa Polski) Teodora Andrzeja Potockiego (1664-1738), który w 1718 r. zainicjował budowę bezpiecznego schronienia dla konwertytów, którzy po zmianie wyznania na katolickie decydowali się na emigrację z luterańskich Prus na teren katolickiej Warmii. Cztery lata później ordynariusz zabezpieczył finansowo byt placówki, ustanawiając specjalną fundację.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. i przejęciu Warmii przez Prusy, zapotrzebowanie na tego typu instytut spadło. Dom Konwertytów przekształcono w katolicki przytułek dla starców i ubogich, a po 1923 r. budynek przeznaczono na miejski dom starców. Pod koniec II wojny światowej gmach zaadaptowano na lazaret (szpital wojskowy). W lutym 1945 r. budynek uległ uszkodzeniu w wyniku sowieckich nalotów dywanowych na Braniewo, jednak w przeciwieństwie do niemal całkowicie zrównanego z ziemią Starego Miasta, jego mury przetrwały.

W latach 1972–1975 przeprowadzono generalny remont obiektu, po którym przez kilkanaście lat funkcjonowała w budynku biblioteka miejska. Od 1992 r. dom stał się własnością Archidiecezji Warmińskiej. Na początku XXI w. gmach służył celom dydaktycznym jako zamiejscowy ośrodek Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Najnowsza karta historii obiektu to lata 2012–2015, kiedy prywatny inwestor przy wsparciu funduszy europejskich przeprowadził pieczołowitą rewitalizację według osiemnastowiecznych planów, przywracając budynkowi dawną świetność.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Pod względem kompozycji przestrzennej Dom Konwertytów w Braniewie wyłamuje się z klasycznego schematu rezydencji pałacowej, czerpiąc wzorce z tradycyjnej architektury klasztornej i rzymskich hospicjów. Jest to obiekt parterowy (z wysokim poddaszem), całkowicie podpiwniczony, wzniesiony na planie regularnego czworoboku. Cztery symetryczne skrzydła zamykają wewnątrz kameralny, prostokątny dziedziniec.

Budynek jest murowany i otynkowany. Elewacja frontowa (skierowana na północ) oraz elewacje dziedzińcowe charakteryzują się oszczędnym, surowym detalem barokowym. Zastosowano w nich pozorne ryzality, a prostokątne okna osadzono w delikatnych opaskach tynkowych. Podobnie jak w przypadku innych fundacji biskupa Potockiego, nad wejściem do budynku umieszczono okazały kamienny kartusz z jego herbem – Pilawa.

Wszystkie skrzydła pokrywają dachy dwuspadowe z dachówki ceramicznej. Najbardziej charakterystycznym elementem architektonicznym budowli jest wznosząca się nad skrzydłem północnym drewniana wieżyczka z latarnią i kopulastym hełmem krytym blachą, pochodząca oryginalnie z 1719 r. W osi tego samego skrzydła umieszczono przejazd bramny na dziedziniec, sklepiony kolebkowo z lunetami.

Wyposażenie / Stan obecny i funkcja turystyczna

Wyposażenie

Oryginalne, osiemnastowieczne wyposażenie ruchome uległo rozproszeniu i zniszczeniu na przestrzeni XIX i XX w. Niemniej układ architektoniczno-wystrojowy wnętrza zachował kilka kluczowych elementów. Wnętrza skrzydeł pierwotnie mieściły skromne pokoje mieszkalne dla pensjonariuszy oraz jadalnię. W południowo-wschodnim narożniku budynku znajdowała się niegdyś wewnętrzna kaplica, służąca codziennej modlitwie i integracji konwertytów.

Do dziś w partiach piwnicznych przetrwały oryginalne, solidne sklepienia kolebkowe, dające świadectwo dawnej sztuce murarskiej Prus Królewskich. W wyniku prac z lat 2012–2015 wnętrza zostały wyposażone w nowoczesną infrastrukturę technologiczną. Pokoje hotelowe i sale konferencyjne urządzono w sposób eklektyczny – nowoczesny komfort (ergonomiczne meble, klimatyzacja) współgra tu z surowością trzystuletnich, odsłoniętych fragmentów murów.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty historyczne i muzealne#Braniewo