Szlak Kopernikowski

Kolegiata św. Apostołów Piotra i Pawła

Kolegiata św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Kolegiata św. Apostołów Piotra i Pawła

Kolegiata św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim

Lidzbark Warmiński, Lidzbark Warmiński, lidzbarski

Kolegiata św. Apostołów Piotra i Pawła

Kościół św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim

Informacje ogólne

Kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła (często nazywany kolegiatą) jest jednym z najważniejszych zabytków sakralnych Warmii. Świątynia należy do parafii rzymskokatolickiej i od 2008 r. stanowi siedzibę kapituły kolegiackiej. Jej znaczenie religijne, historyczne i artystyczne sprawia, iż stanowi kluczowy element dziedzictwa kulturowego Lidzbarka Warmińskiego i regionu.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Kościół położony jest w południowej części starego miasta Lidzbarka Warmińskiego, w zakolu rzeki Łyny, blisko murów obronnych oraz zamku biskupów warmińskich, przy Placu Kościelnym 1. Geograficznie lokalizacja w zakolu Łyny nie tylko jest malownicza – miała również znaczenie strategiczne i symboliczne, łącząc obiekty obronne (zamek) z funkcją duszpasterską (kościół), co podkreślało ważność Lidzbarka jako ośrodka biskupiego.

Historia

Pierwsze wzmianki o parafii w Lidzbarku sięgają początków XIV w., a pierwszym proboszczem był ks. Heynemann, sprawujący w latach 1305–1321 posługę w drewnianym kościele wzniesionym na miejscu późniejszej budowli murowanej. Drewniana świątynia była konsekrowana w 1315 r. Nieco wcześniej, według przekazów, mogła zostać zniszczona przez najazd – istnieje hipoteza, że litewski książę Witenes spalił ją w 1311 r.

Budowę obecnego, murowanego kościoła rozpoczęto w drugiej połowie XIV w., zastępując wcześniejszą konstrukcję drewnianą. Korpus świątyni zaprojektowano jako trójnawową halę pięcioprzęsłową. Wieża pierwotnie miała nadbudowę drewnianą, która była stopniowo podwyższana w XV i XVI w.

W 1497 r. kościół uległ pożarowi, co spowodowało zniszczenia sklepień. Kolejny poważny pożar miał miejsce w 1698 roku, kiedy spłonęły dach i wieża. W czasie odbudowy wprowadzono elementy barokowe: wieża otrzymała nowy hełm, a na dachu świątyni zamontowano sygnaturkę. Kolejną, gruntowną restaurację kościół przeszedł w latach 70. XIX w. W latach 1892–1896 przeprowadzono znaczącą rozbudowę: od wschodu dobudowano trójnawowe neogotyckie prezbiterium, zakrystię i kruchty boczne. Kolejne remonty obejmowały lata 1928 oraz okres między 1958 a 1962 rokiem.

W 2008 r. kościół uzyskał status kolegiaty — siedziby kapituły kolegiackiej, co podkreśliło jego rangę w strukturze kościelnej.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Architektura i wyposażenie

Budowla reprezentuje styl późnogotycki, jest ceglana, osadzona na kamiennym cokole. Charakteryzuje go trójnawowa hala (pięcioprzęsłowa), kaplice, zakrystia i wieża. Elewacje zewnętrzne opięte są przyporami uskokowymi, pomiędzy którymi osadzono ostrołukowe okna z maswerkami. Na zewnętrznej ścianie kościoła znajduje się figura Matki Bożej z Dzieciątkiem z 1709 r. Wieża jest pięciokondygnacyjna, obecna wysokość sięga około 66 m. Na plac kościelny prowadzi barokowa brama, dwukondygnacyjna, z około 1760 r.; nad nią znajdują się terrakotowe figury 12 apostołów z Monachium.

Wnętrze ma sklepienia gwiaździste w nawie głównej i bocznych z końca XIV w., natomiast w kaplicach przywieżowych sklepienia pochodzą z XV w. Podporą sklepienia jest osiem filarów i cztery pilastry, co nadaje wnętrzu strukturę dynamiczną, typową dla gotyckich świątyń halowych. Prezbiterium jest neogotyckie, bazylikowe — dobudowane w XIX w. Boczne kruchty pochodzą z przebudowy z końca XIX w.

Obecny ołtarz główny pochodzi z początku XX w. i posiada rokokową balustradę, prawdopodobnie autorstwa Schmidta z Reszla, a także figury aniołów przypisywane Perwangerowi z Tolkmicka. Uzupełnieniem wystroju są cenne boczne ołtarze: m.in. ołtarz św. Anny Samotrzeciej (ok. 1500 r.) z obrazem Matki Bożej Śnieżnej (XVII w.) oraz ołtarz św. Walentego (XVII w.) i ołtarz św. Michała Archanioła, fundowany przez biskupa Szyszkowskiego.

W posadzce kościoła zachowało się około 25 płyt nagrobnych. Wśród nich renesansowe: płyta Hildebranda Ferbera oraz Krystyny Flaschbinder (matki biskupa Jana Dantyszka). Epitafium Jerzego Szyszkowskiego (fundowane przez biskupa Szyszkowskiego w 1641 r.) oraz płyta nagrobna Tomasza Bagniewskiego (fundowana przez biskupa Szembeka w 1736 r.).

W kościelnym skarbcu znajdują się m.in. gotyckie kielichy (XV w.), renesansowe i barokowe naczynia liturgiczne, pacyfikały oraz monstrancje. Jednym z najcenniejszych zabytków jest relikwiarz św. Idy w formie popiersia, wykonany około XV w., miedziany, częściowo złocony, ze srebrną koroną.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty sakralne#Lidzbark Warmiński