Szlak Kopernikowski

Kościół św. Antoniego w Braniewie

Kościół św. Antoniego w Braniewie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Kościół św. Antoniego w Braniewie

Kościół św. Antoniego w Braniewie

Braniewo, braniewski

Kościół św. Antoniego w Braniewie

Kościół pw. św. Antoniego z Padwy w Braniewie

Informacje ogólne

Kościół pw. św. Antoniego pełni obecnie funkcję kościoła parafialnego. Wzniesiony w pierwszej połowie XIX w., gmach ten przez ponad sto lat służył lokalnej społeczności protestanckiej jako zbór ewangelicki. Obiekt figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych, stanowiąc kluczowy element tożsamości kulturowej oraz architektonicznej Braniewa.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Świątynia usytuowana jest w centralnej części miasta przy ulicy Królewieckiej. Dogodne położenie sprawia, że kościół jest łatwo dostępny zarówno dla mieszkańców, jak i dla przybywających do miasta miłośników dziewiętnastowiecznej architektury.

Historia

Historia kościoła wiąże się z okresem dynamicznego rozwoju oraz zmian wyznaniowych w dziewiętnastowiecznych Prusach Wschodnich. Decyzja o budowie nowej świątyni zapadła na najwyższych szczeblach urzędniczych w Berlinie. Projekt techniczny i architektoniczny opracował w latach 1830–1837 wybitny architekt Karl Friedrich Schinkel (1781-1841) we współpracy z Wyższą Deputacją Budowlaną (niem. Oberbaudeputation). Prace budowlane zakończyły się uroczystym oddaniem obiektu społeczności ewangelickiej w 1837 r.

Podczas potężnych walk o Braniewo na przełomie stycznia i lutego 1945 r. miasto zostało zniszczone przez Armię Czerwoną w ponad 80%. Dawny zbór ewangelicki, w przeciwieństwie do niemal całkowicie zrównanej z ziemią sąsiedniej gotyckiej katedry, odniósł relatywnie niewielkie straty (uszkodzone zostały głównie okna oraz pokrycie dachu). Przez krótki czas żołnierze radzieccy urządzili w jego wnętrzu stajnię dla koni. W styczniu 1946 r. starosta braniewski oficjalnie przekazał zabytek katolikom.

W kolejnych dekadach (m.in. w okresie obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski) wnętrze zmodernizowano, tynkując je oraz pokrywając nowymi polichromiami. W 1993 r. oficjalnie erygowano tu samodzielną parafię rzymskokatolicką pw. św. Antoniego. Czarną kartą w najnowszych dziejach obiektu stał się dzień 3 stycznia 2016 r., kiedy w kościele wybuchł pożar, który doszczętnie strawił konstrukcję dachu. Dzięki sprawnej akcji gaśniczej strażaków udało się jednak uratować mury obwodowe, wieże oraz bezcenne, zabytkowe wyposażenie, a sam kościół poddano natychmiastowej rekonstrukcji.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Pod względem kompozycji i stylu architektonicznego, kościół św. Antoniego reprezentuje dojrzały, monumentalny późny klasycyzm o niezwykle wyważonych proporcjach. Jest to budowla halowa, murowana z cegły i w całości otynkowana na jasny kolor, założona na planie prostokąta. Posiada wyraźnie zaakcentowaną, symetryczną trójosiową fasadę frontową, zdominowaną przez dwie strzeliste wieże flankujące wejście główne. Prezbiterium świątyni, wbrew tradycyjnej średniowiecznej orientacji, zostało zwrócone ku kierunkowi północnemu.

Halowa architektura wnętrza była pierwotnie w pełni podporządkowana potrzebom liturgii protestanckiej, w której kluczowe znaczenie miało słuchanie słowa Bożego. Przestrzeń nawy głównej optycznie poszerzają i urozmaicają dwie kondygnacje drewnianych empor (galerii bocznych) wbudowanych w nawy boczne. Empory te wspierają się na równomiernie rozmieszczonych, monumentalnych filarach, co nadaje wnętrzu surowy, lecz niezwykle harmonijny i uporządkowany wyraz geometryczny.

Wyposażenie

We wnętrzu kościoła zachowały się interesujące dzieła sztuki oraz rzemiosła artystycznego, pochodzące zarówno z pierwotnego zboru, jak i przeniesione tu z innych zniszczonych świątyń Warmii. Prawdziwym skarbem kościoła jest późnoklasycystyczny prospekt organowy, którego projekt również przypisuje się samemu Karlowi Friedrichowi Schinklowi. Pierwszy instrument zbudował w 1837 r. Johann Scherweit z Królewca, a w latach dwudziestych XX w. gruntownie zmodernizowała go znana elbląska firma „Orgelbauanstalt Eduard Wittek”. Organy szczęśliwie przetrwały pożar dachu w 2016 r., gdyż były osadzone w głębokiej, murowanej wnęce wieżowej.

Do najcenniejszych zabytków ruchomych należy m.in.: późnogotycki krucyfiks z około 1520 r. z rzadkim, falistym ramieniem poprzecznym nawiązującym symbolicznie do biblijnego Drzewa Życia, ozdobiony medalionami z symbolami ewangelistów; drewniana, bogato rzeźbiona rokokowa chrzcielnica z połowy XVIII w.; monstrancja promienista z 1764 r., pochodząca z kościoła św. Trójcy w Braniewie.

Ciekawostki

Podczas pożaru w 2016 r. temperatura wewnątrz kościoła była tak wysoka, że stopieniu uległy elementy instalacji, jednak zabytkowe organy uniknęły całkowitego zniszczenia. Ocaliła je konstrukcja architektoniczna – były umieszczone w solidnej, w pełni murowanej wnęce międzywieżowej, która zadziałała niczym tarcza ognioodporna.

Bibliografia

Nawiguj w mapie

Galeria

#Obiekty sakralne#Braniewo