Szlak Kopernikowski

Kościół pw. św. Barbary w Złotowie

Kościół pw. św. Barbary w Złotowie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Kościół pw. św. Barbary w Złotowie

Kościół pw. św. Barbary w Złotowie

Złotowo, Lubawa, iławski

Kościół pw. św. Barbary w Złotowie

Kościół św. Barbary w Złotowie

Informacje ogólne

Kościół pod wezwaniem świętej Barbary w Złotowie to jeden z najcenniejszych i najbardziej unikalnych zabytków architektury sakralnej na ziemi lubawskiej. Ta barokowa, drewniana świątynia, mimo skromnych rozmiarów, odgrywa kluczową rolę w krajobrazie kulturowym regionu. Kościół wpisuje się w unikalny zespół kilkunastu zabytkowych świątyń drewnianych z XVIII w. rozsianych wokół Lubawy. Współcześnie obiekt pełni funkcję kościoła parafialnego i należy do diecezji toruńskiej, dekanatu Lubawa.

Lokalizacja

Świątynia usytuowana jest w centrum Złotowa, około 4 km na północny zachód od Lubawy. Kościół malowniczo wkomponowany jest w wiejski krajobraz, otoczony starym drzewostanem oraz tradycyjnym ogrodzeniem.

Historia

Zanim zbudowano istniejący do dziś kościół, w parafii w Złotowie w pierwszej połowie XIV w. powstała pierwsza, również drewniana, świątynia, o której nie zachowały się szczegółowe informacje. Kolejny kościół wzniesiono za czasów biskupa Piotra Kostki (zm. 1595). Z opisów powizytacyjnych wiadomo, że drewniana budowla miała charakterystyczne, trapezowate prezbiterium, a jej dach kryty był słomą. Przed zachodnim wejściem stała dzwonnica z trzema dzwonami. Kościół oprócz ołtarza głównego posiadał dwa ołtarze boczne, dwie stalle i emporę organową. Wnętrze zamykała drewniana kolebka i zdobiły malowidła.

Obecny kościół został wzniesiony w 1725 r., a koszty budowy sfinansowała parafia i proboszcz Franciszek Barnicki. W następnym roku konsekracji świątyni dokonał biskup chełmiński Feliks Ignacy Kretkowski (1657-1730). Jeszcze w XVIII w. przed kościołem wzniesiono okazałą dzwonnicę. W 1821 r. wyremontowano ściany i dach kościoła oraz dzwonnicę. Pod koniec XIX w. (1891) świątynia przeszła gruntowny remont i dokonano jej przebudowy, którą nadzorował mistrz budowlany Schubring z Nowego Miasta. W 1910 r., na mocy dekretu biskupa Augustyna Rosentretera (1844-1926), Złotowo odzyskało status samodzielnej parafii, który utraciło w 1641 r. Ostatni duży remont przeprowadzono w okresie międzywojennym (1932). Dobudowano wówczas kruchtę zachodnią, a w pobliżu kościoła wzniesiono ceglaną kaplicę cmentarną.

W latach 2017–2021 świątynia przeszła kompleksowe, wieloetapowe prace konserwatorskie w ramach projektu „Drewniane Perły Architektury Ziemi Lubawskiej”. Ratowanie zrębu i fundamentów uchroniło obiekt przed katastrofą budowlaną spowodowaną przez szkodniki drewna.

Architektura

Kościół św. Barbary wyróżnia się wyważonymi proporcjami i reprezentuje klasyczną, barokową tradycję ciesielską ziemi lubawskiej. Świątynię założono na planie ośmioboku wydłużonego na osi wschód-zachód i przykryto ośmiospadowym dachem krytym dachówką ceramiczną. Jest to budowla jednonawowa, wzniesiona w konstrukcji zrębowej (wieniec z poziomych belek drewnianych łączonych w narożach). Całość posadowiono na podmurówce z kamienia polnego, częściowo na fundamentach prezbiterium kościoła z XVI w. Zewnętrzne ściany są oszalowane pionowymi deskami. Kościół posiada liczne wejścia – trzy reprezentacyjne portale dwuskrzydłowe, górą usztywnione łukowymi mieczykami (tzw. psami) oraz trzy portale jednoskrzydłowe.

Korpus nawowy założono na planie prostokąta. Prezbiterium jest węższe od nawy, trójbocznie zamknięte, a od strony północnej przylega do niego niewielka, funkcjonalna zakrystia. Dach nad nawą i prezbiterium jest wysoki, dwuspadowy, pokryty tradycyjną dachówką ceramiczną (esówką). Salowe wnętrze nakryto spłaszczoną, drewnianą kolebką i podzielone snycersko wycinaną belką tęczową, opatrzoną na dwóch krańcach inicjałami, zapewne budowniczych. Około 1842 r. za ołtarzem głównym zawieszono bogato zdobioną belkę, która wcześniej zdobiła łuk triumfalny wystawiony w Złotowie na cześć króla cesarza Fryderyka Wilhelma IV (1795-1861) przejeżdżającego przez ziemię lubawską 24 lipca 1842 r.

Obecna, wolnostojąca, murowano-drewniana dzwonnica z 1876 r. harmonijnie dopełnia przestrzeń przykościelną, łącząc dolną, masywną murowaną partię z lekką, drewnianą nadbudową.

Wyposażenie

Wnętrze kościoła kryje cenny zespół barokowego i rokokowego wyposażenia sakralnego, który przeszedł w ostatnich latach gruntowną renowację. Centralnym punktem świątyni jest późnobarokowy ołtarz główny z pierwszej połowy XVIII w. W jego polu centralnym znajduje się wizerunek patronki – św. Barbary, otoczonej bogatą dekoracją snycerską (liśćmi akantu i uszakami). W kościele znajdują się dwa barokowe ołtarze boczne dedykowane kultowi maryjnemu oraz Przemienieniu Pańskiemu. Podczas ostatnich prac konserwatorskich odkryto ich pierwotne posadowienie, co pozwoliło przywrócić im historyczną geometrię.

Niezwykle ważnym odkryciem podczas prac renowacyjnych w 2018 r. było odsłonięcie za bocznymi ołtarzami starszych warstw dekoracji malarskiej ścian zrębu, pochodzących najprawdopodobniej z połowy XIX w. Zabytkowy charakter wnętrza uzupełnia drewniany, belkowy strop (zrekonstruowany po zniszczeniach wywołanych przez ksylofagi, czyli szkodniki drewna), klasyczna drewniana ambona oraz zabytkowy chór muzyczny.

Ciekawostki

Podczas generalnego remontu konserwatorzy natrafili bezpośrednio na surowej belce zrębu (nad południowym wejściem) na wyrytą, oryginalną datę 1725. Potwierdziła ona jednoznacznie wiek konstrukcji, który wcześniej opisywano głównie na podstawie dokumentów parafialnych.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty sakralne#Złotowo