Szlak Kopernikowski

Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Tolkmicko, Tolkmicko, elbląski

Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Kościół św. Jakuba Apostoła w Tolkmicku

Informacje ogólne

Rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła to gotycka świątynia, która jest jednym z najbardziej malowniczych zabytków sakralnych położonych nad Zalewem Wiślanym. Obecnie należy do diecezji elbląskiej i dekanatu Elbląg-Północ. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków, stanowiąc jeden z najcenniejszych przykładów architektury sakralnej w regionie nadzalewowym. Od 1967 r. opiekę duszpasterską nad parafią sprawują księża salezjanie.

Lokalizacja

Kościół usytuowany jest w centralnej części Tolkmicka, przy ul. Kościelnej 2, w bliskim sąsiedztwie rynku i portu rybackiego. Jego potężna bryła wyraźnie dominuje nad niską zabudową miasta. Samo Tolkmicko położone jest malowniczo na Wysoczyźnie Elbląskiej, bezpośrednio nad brzegiem Zalewu Wiślanego, którego bliskość historycznie warunkowała rozwój i strategiczne znaczenie ośrodka.

Historia

Początki świątyni w Tolkmicku sięgają drugiej połowy XIV w. Pierwotny, drewniany kościół został zastąpiony budowlą murowaną, której uroczystej konsekracji dokonał 28 października 1376 r. biskup warmiński Henryk III Sorbom (ok. 1340-1401). Nowo wzniesiona świątynia otrzymała potrójne wezwanie: św. Jakuba Apostoła, Najświętszej Maryi Panny oraz Krzyża Świętego. Burzliwe dzieje miasta nie oszczędziły kościoła, który trzykrotnie padał ofiarą niszczycielskich pożarów: w latach 1550, 1636 i 1767.

Szczególnie dotkliwy był pożar z 1767 r., po którym odbudowę świątyni wsparli wierni z całej Warmii, przekazując datki na ten cel. Prace renowacyjne zakończono w 1783 r., nadając budowli barokowy charakter, widoczny m.in. w kształcie ówczesnego hełmu wieży.

Kluczowym momentem dla obecnego wyglądu kościoła była wielka przebudowa w latach 1901–1902. Wówczas to, ze względu na wzrost liczby parafian, zdecydowano się na rozbudowę świątyni w stylu neogotyckim. Do korpusu dobudowano transept (nawę poprzeczną), nowe, wydłużone prezbiterium oraz dwie zakrystie. Wnętrze otrzymało nowe sklepienia oraz jednolite wyposażenie, które przetrwało do czasów współczesnych. II wojnę światową obiekt przetrwał bez poważniejszych zniszczeń, zachowując swoją substancję zabytkową niemal w całości.

Architektura kościoła

Kościół św. Jakuba Apostoła jest budowlą orientowaną, murowaną z cegły, wzniesioną pierwotnie w stylu gotyckim, a następnie przekształconą w duchu neogotyku. Obecnie posiada formę trójnawowej bazyliki z transeptem, co jest układem rzadziej spotykanym w małych miastach regionu, gdzie dominowały kościoły halowe lub salowe.

Od zachodu do korpusu nawowego przylega masywna, trójkondygnacyjna wieża na rzucie kwadratu, zwieńczona dachem namiotowym. Elewacje wieży i korpusu zdobione są otynkowanymi na biało blendami i pasami, co tworzy charakterystyczny kontrast z czerwoną cegłą. Szczyty transeptu mają formę schodkową, typową dla gotyku, i są bogato dekorowane blendami.

Wnętrze świątyni nakryte jest różnorodnymi typami sklepień: w nawie głównej zastosowano sklepienia gwiaździste, natomiast w prezbiterium i zakrystiach – krzyżowo-żebrowe. Nawy boczne oddzielone są od głównej masywnymi filarami, a nad nimi wznoszą się empory (balkony), dodane podczas rozbudowy z początku XX w.

Wyposażenie kościoła

Większość obecnego wyposażenia wnętrza pochodzi z okresu neogotyckiej przebudowy z lat 1901–1902. Ołtarz główny, wykonany przez elbląskiego rzeźbiarza Oskara Roemera w 1902 r., ma formę tryptyku (lub pentaptyku). W jego centrum znajdują się figury świętych: Elżbiety Turyńskiej, Barbary oraz Franciszka Ksawerego (czwarta rzeźba przedstawia prawdopodobnie św. Jana Ewangelistę lub innego apostoła), a skrzydła boczne ukazują sceny Zwiastowania i Ukoronowania Najświętszej Maryi Panny. Ten sam artysta wykonał również dwa ołtarze boczne: św. Anny i Matki Bożej.

W prezbiterium zachowały się witraże z początku XX w., przedstawiające m.in. Najświętsze Serce Jezusa, św. Katarzynę, św. Andrzeja, św. Jakuba i św. Rocha. Na uwagę zasługują także organy z 1902 r., zbudowane przez renomowaną firmę Eduarda Witteka z Elbląga.

Niezwykle cennym elementem zespołu kościelnego są dwie barokowe rzeźby kamienne ustawione na zewnątrz, przed fasadą świątyni. Przedstawiają one Niepokalaną Dziewicę (z 1745 r.) oraz św. Jana Nepomucena (z 1736 r.). Ich autorem jest Krzysztof Perwanger (po 1700-1785), wybitny rzeźbiarz rokokowy i zarazem dawny burmistrz Tolkmicka. Na południowej ścianie kościoła znajduje się również rzeźba Chrystusa w Ogrójcu.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty sakralne#Tolkmicko