Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Marwałdzie

Informacje ogólne

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest rzymskokatolicką świątynią parafialną należącą do dekanatu Grunwald w archidiecezji warmińskiej. Jego początki sięgają drugiej połowy XIV w. Wzniesiony w stylu gotyckim w kolejnych stuleciach był przebudowywany i odnawiany.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Kościół znajduje się przy drodze nr 537 prowadzącej do Lubawy; adres parafii to Marwałd 27.

Historia

Kościół w Marwałdzie najprawdopodobniej istniał już pod koniec XV w., ponieważ został potwierdzony w przywileju lennym z 1470 r. W czasie reformacji przejęli go protestanci i pozostał w ich rękach do zakończenia drugiej wojny światowej. W XVI w. do parafii w Marwałdzie należało 10 wsi i majątków ziemskich (m.in. Dylewo, Jagodziny, Nowa Wieś, Pląchwy, Stare Miasto, Tułodziad).

Dużą stratą dla wsi i kościoła był najazd w 1657 r. wojsk tatarskich, którzy jako sprzymierzeńcy wojsk Rzeczypospolitej walczyli z księciem pruskim Fryderykiem Wilhelmem (1620-1688). Zniszczenia były widoczne także wiele lat później. W roku 1700 odnotowano aż 11 łanów ziemi leżących odłogiem a 20 porośniętych lasem. W latach 1657–1713 spustoszoną przez Tatarów parafię w Marwałdzie obsługiwał pastor z Dąbrówna. Sam kościół odbudowano dopiero pod koniec XVII w. (według miejscowej kroniki w 1694 r.) i ponownie po 1766 r., kiedy to w świątynię uderzył piorun. W tym czasie proboszczem parafii był Bartłomiej Mrąga, ojciec Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza (1764-1855), późniejszego pastora, nauczyciela w Gdańsku i orędownika języka polskiego, który spędził tu dzieciństwo. W 1721 r. parafia w Marwałdzie wzbogaciła się o kościół filialny w Dylewie, a w latach 1758-1767 o kościół w Elgnowie. W roku 1876 kościół rozbudowano od zachodu, a w 1905 r. wzniesiono wieżę zachodnią i prezbiterium. Po wojnie świątynię przejęli na powrót katolicy. W 1972 r. powstała katolicka parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, do której należy także kościół filialny w Elgnowie.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Architektura i wyposażenie kościoła

Kościół jest orientowany, murowany z kamienia polnego i cegły, otynkowany; jednonawowy, z krótkim prosto zamkniętym prezbiterium. Wejście ozdobione jest trójarkadowym portalem, a barokowe wnętrze nakryte pozornym sklepieniem kolebkowym. Ołtarz główny z datą 1732 pierwotnie pełnił funkcje kazalne, czyli nad nim umieszczona była ambona (co było typowe dla wyznania ewangelickiego). Wieża jest nakryta hełmem z kulą i iglicą, z datą 1905 r. Strop w nawie trójdzielny: pod emporami płaski, w części środkowej ma formę pozornego sklepienia kolebkowego.

Bibliografia

• Jasiński Grzegorz, Misja wewnętrzna i związane z Kościołem ewangelickim zakłady opiekuńcze na Mazurach w XIX wieku, w: "Ewangelicy na Warmii i Mazurach. Dzieje i współczesność", red. Erwin Kruk, Olsztyn 2001, s. 40.
• Jasiński Grzegorz, "Kościół ewangelicki na Mazurach w XIX wieku (1817-1914)", Olsztyn 2003, s. 73.
• Magdziarz Bronisław i in., "Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej", t. 2. Olsztyn 1999, s. 62-63.
• Marwałd, https://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Marwa%C5%82d, [dostęp: 10.09.2025].
• "Ostróda. Z dziejów miasta i okolic", red. Andrzej Wakar, Olsztyn, 1976, s. 192.
• Skurzyński Piotr, "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna", Warszawa 2004, s. 202.