Szlak Kopernikowski

Pałac w Lipowinie

Pałac w Lipowinie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Pałac w Lipowinie

Pałac w Lipowinie

Lipowina, Braniewo, braniewski

Pałac w Lipowinie

Pałac w Lipowinie

Informacje ogólne

Pałac w Lipowinie (niem. Lindenau) to interesujący zabytek rezydencjonalny na terenie dawnych Prus Wschodnich. Majątek przez stulecia należał do rodów magnackich, stanowiąc serce prężnie rozwijającego się klucza ziemskiego.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Pałac znajduje się w południowo-wschodniej części wsi (położonej 12 km na południowy wschód od Braniewa) około 200 m od drogi prowadzącej z Braniewa do Pieniężna.

Historia

Historia pałacu związana jest z postacią generalnego poczmistrza Prus Królewskich (od 1735 r.), hrabiego Albrechta Zygmunta von Zeigut-Stanisławskiego (1688-1768), który był właścicielem miejscowości. Stanisławski w 1739 r. nabył dobra lipowińskie wraz z Wolą Lipowską i Strubnem za 66 tys. guldenów. Wkrótce w Lipowinie wybudował pałac, położony między obszernym podjazdem i parkiem. Pałac, zapewne zaprojektowany przez architekta Joachima Schultheissa von Unfriedt (1678-1753), był wzorowany na wzniesionym w 1731 r. gmachu biblioteki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I w Królewcu przy ul. Königsstraße 65/67. Po bezpotomnej śmierci Stanisławskiego pałac odziedziczyła jego żona, księżna Luiza Albertyna z domu von Holstein-Beck (1696-1773), a następnie jej brat, książę Karl Ludwig Holstein-Beck (1690-1774). W 1775 r. rezydencja przeszła w ręce Friedricha Karla Ludwiga, księcia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck (1757-1816), który w 1790 r. przekształcił istniejący park w okazałe założenie krajobrazowe, oparte na wzorach francuskich z trzema stawami, sztuczną wyspą z pawilonem chińskim, grotą i ermitażem, domem ogrodnika oraz rzadkimi drzewami. Mimo zaangażowania w rozwój posiadłości i otwartość na innowacje, majątek dotknęły trudności ekonomiczne związane z epoką napoleońską. M.in. w 1807 r. w Lipowinie stacjonowały wojska pruskie i rosyjskie, które zabezpieczały linię Pasłęki przed wojskami francuskimi. Po śmierci Friedricha Karla Ludwiga majątek został sprzedany w drodze licytacji (1820 r.), a jego nabywcą został Heinrich Gideon von Wolky (1774-1852). W 1835 r. posiadłość odkupił właściciel Ławek Karl Friedrich Aleksander zu Dohna-Lauck (1799-1873), który w 1848 r. przeprowadził pierwszy remont pałacu. Od 1864 r. aż do końca II wojny światowej rezydencja należała do rodziny von Restorff. Horst von Restorff (1880–1953), był ostatnim niemieckim właścicielem Lipowiny. Pałac przetrwał wojnę w stanie prawie nietkniętym z zewnątrz, a po zdobyciu wsi przez wojska sowieckie, w połowie marca 1945 r., przez kilka tygodni służył za szpital polowy Armii Radzieckiej. Opuszczając Lipowinę, sowieccy żołnierze splądrowali rezydencję.

Po II wojnie światowej w pałacu mieściło się biuro Państwowego Gospodarstwa Rolnego, punkt felczerski oraz mieszkania pracowników. W latach 1957-1963 w budynku funkcjonowała siedmioklasowa Szkoła Zbiorcza, a od 1973 r. Stacja Hodowli Roślin podległa Olsztyńskiemu Przedsiębiorstwu Hodowli Roślin i Nasiennictwa. Budynek pałacu był wielokrotnie restaurowany, m.in. w latach: 1894-1895, 1920, 1950, 1971-1973. W noc sylwestrową 1978/1979 r. pałac strawił pożar, którego przyczyną była prawdopodobnie nieszczelność pieca. Od tego czasu pałac popadał w ruinę lat. W lipcu 2006 roku majątek nabył prywatny właściciel, który rozpoczął w pałacu remont.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Jest to ceglany i tynkowany pałac późnobarokowy, założony na planie prostokąta, parterowy, z mieszkalnym poddaszem, zwieńczony wysokim dachem mansardowym, z dwoma piętrowymi ryzalitami pośrodku elewacji: płytkim i prostokątnym od frontu oraz trójbocznym, który poprzedzał rozbudowany taras – od strony ogrodu. Ryzality zwieńczono trójkątnymi tympanonami wypełnionymi kartuszami herbowymi rodu Stanisławskich oraz monogramem. Do drzwi wejściowych prowadziły kamienne schody z odbojami i balustradą.

Pięknie zaprojektowano amfiladowe wnętrza – z obszernego holu przejście, umieszczone w głębokiej półkolistej niszy, prowadziło do dużego owalnego salonu ogrodowego bogato udekorowanego sztukaterią i malowidłami oraz krytego płaską, zdobioną kopułką. Na ścianach salonu umieszczono osiem owalnych medalionów (tond) z alegorycznymi obrazami przedstawiającymi czystość i siłę dojrzałego uczucia oraz portrety Albrechta i Luizy Stanisławskich. Portret i tondo Stanisławskiego z 1747 r., autorstwa Andreasa Knopke z Królewca, po wojnie trafiły do Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Portret Luizy Albertyny zaginął w 1945 r. Na parterze znajdowało się pięć dekoracyjnych kominków: dwa w salonie i trzy w pozostałych pomieszczeniach.

Ciekawostki

W pobliżu rezydencji znajdują się ruiny gotyckiego kościoła z końca XV w., który został zburzony w 1945 r. W kościele znajdowały się grobowce Albrechta i Luizy Stanisławskich.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty historyczne i muzealne#Lipowina