Szlak Kopernikowski

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Olsztyn, Olsztyn, olsztyński

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Informacje ogólne

Obserwatorium Astronomiczne to jedna z najważniejszych placówek naukowo-dydaktycznych w regionie. Wraz z pobliskim planetarium tworzy unikalny kompleks. Obserwatorium służy zarówno astronomom do prowadzenia profesjonalnych obserwacji ciał niebieskich i śledzenia satelitów, jak i publiczności, która podczas pokazów nocnego nieba może podziwiać piękno wszechświata. Wieża ciśnień, w której mieści się obserwatorium, jest cennym zabytkiem architektury przemysłowej i inżynieryjnej wpisanym do rejestru zabytków.

Lokalizacja

Obserwatorium znajduje się przy ulicy Żołnierskiej 13, wznosząc się na najwyższym naturalnym wzniesieniu dawnego Olsztyna – tzw. Wzgórzu Świętego Andrzeja (ok. 143 m n.p.m.). Taka lokalizacja miała u progu XX w. podwójne uzasadnienie – ze względów hydrotechnicznych pozwalała na grawitacyjne zasilanie miasta w wodę, a z punktu widzenia współczesnej astronomii – zapewnia doskonałe warunki obserwacyjne, wynosząc teleskopy ponad dachy budynków miejskich.

Historia

Dzieje olsztyńskiego obserwatorium to przykład udanej adaptacji dawnej architektury komunalnej na nowoczesne cele naukowe i popularyzacyjne. Budynek powstał pierwotnie jako miejska wieża ciśnień, wzniesiona w latach 1897–1899 w ramach budowy nowoczesnego, olsztyńskiego systemu wodociągowego. Przez kilkadziesiąt lat w jej wnętrzu znajdował się gigantyczny zbiornik na wodę o pojemności około pięciuset metrów sześciennych. Z czasem, wraz z rozbudową miasta, wieża utraciła swoje znaczenie technologiczne i została wyłączona z eksploatacji.

Władze miasta – dzięki zabiegom Zbigniewa Gałeckiego pracownika ówczesnego Planetarium Lotów Kosmicznych – postanowiły uratować zabytek, nadając mu nową funkcję. Prace adaptacyjne zakończono uroczystym otwarciem Obserwatorium Astronomicznego 13 października 1979 r. W kolejnych dekadach obiekt systematycznie doposażano w nowoczesne instrumenty optyczne oraz komputery pozwalające na automatyzację obserwacji i włączenie placówki w międzynarodowe programy badawcze (m.in. monitorowanie sztucznych satelitów Ziemi).

Po renowacji w 2008 r. budynek został laureatem konkursu Zabytek Zadbany ogłoszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a w następnym roku znalazł się na liście 36 nominowanych obiektów Plebiscytu Regionalnego „Perły w Koronie" województwa warmińsko-mazurskiego.

Architektura

Budynek obserwatorium to dzieło architektury inżynieryjnej z wyraźnymi elementami neogotyckimi. Wieża została wzniesiona na planie koła, ma formę strzelistego, ceglanego cylindra zwieńczonego dekoracyjnym krenelażem. Elewacja z czerwonej klinkierowej cegły jest bogato dekorowana. Uwagę zwracają regularnie rozmieszczone, wąskie okna oraz ozdobne fryzy arkadowe.

Wieża jest wysoka na 23 m (od gruntu do tarasu widokowego), ma średnicę ok. 8 m w przyziemiu. Jej mury do pierwszego piętra mają ponad 1,5 m grubości, a od drugiego piętra do szczytu ok. 90 cm. Różnica ta podyktowana była większym naporem ciężaru zgromadzonej w zbiorniku wody na przyziemie.

Podczas modernizacji w latach siedemdziesiątych XX w. usunięto z wnętrza stary, nitowany zbiornik na wodę, zastępując go kilkoma kondygnacjami użytkowymi. Najważniejsza zmiana architektoniczna zaszła na samym szczycie wieży – dawny stożkowy dach zastąpiono obrotową, metalową kopułą obserwacyjną o średnicy 4 m, która pozwala na kierowanie teleskopów w dowolną stronę świata. Żeby dostać się na wieżę, należy pokonać 138 schodów.

Wyposażenie

Przekształcenie wieży w placówkę naukową wymagało zainstalowania precyzyjnych przyrządów astronomicznych, które na przestrzeni lat były systematycznie unowocześniane. Pod kopułą obserwatorium znajduje się nowoczesny, sterowany komputerowo teleskop w układzie Schmidta-Cassegraina (Meade LX200) o średnicy 25 cm, uzupełniony o refraktor ze specjalistycznymi filtrami H-alpha do bezpiecznych, bezpośrednich obserwacji plam i rozbłysków na Słońcu.

Placówka dysponuje mniejszym radioteleskopem, który pozwala na nasłuch i rejestrację szumów radiowych dochodzących z Drogi Mlecznej oraz aktywności słonecznej, niezależnie od warunków pogodowych i zachmurzenia.

Na niższych kondygnacjach wieży zaaranżowano sale wystawowe. Jednym z najcenniejszych elementów wyposażenia ekspozycyjnego jest unikalna, bogata kolekcja meteorytów. Zwiedzający mogą zobaczyć autentyczne fragmenty skał kosmicznych.

Obserwatorium otwiera przed zwiedzającymi również swoje pracownie (np. służby czasu, promieniowania kosmicznego), gdzie można z bliska przyjrzeć się instrumentom wykorzystywanym w astronomii. Wśród nich znajduje się zegar Shortta, najdokładniejszy czasomierz mechaniczny, jaki kiedykolwiek skonstruowano, a także zegar radiowy, który odbiera sygnały czasu słonecznego.

Ciekawostki

Poza obserwacjami astronomicznymi, wieża oferuje jeden z najlepszych punktów widokowych w Olsztynie. Z zewnętrznej galerii okalającej szczyt wieży, tuż pod kopułą, przy dobrej pogodzie można podziwiać zapierającą dech w piersiach panoramę całego miasta, jego licznych jezior oraz otaczających je kompleksów leśnych.

Bibliografia

Nawiguj w mapie

Galeria

#Obiekty związane z Mikołajem Kopernikiem#Olsztyn