Pomnik Mikołaja Kopernika we Fromborku

Informacje ogólne

Pomnik Mikołaj Kopernika – autorstwa Mieczysław Weltera – został odsłonięty w 1973 r. z okazji 500. rocznicy urodzin astronoma. Wykonana z brązu i ustawiona na granitowym cokole rzeźba przedstawia stojącą postać uczonego, trzymającego w dłoni konwalię – symbol wiedzy i zainteresowań przyrodniczych. Pomnik stanowi jeden z najważniejszych symboli miasta oraz ważny punkt turystyczny.

Lokalizacja

Pomnik Mikołaja Kopernika znajduje się u stóp Wzgórza Katedralnego.

Historia

Obecny monument nie jest pierwszym poświęconym Kopernikowi w tym miejscu. Już w 1909 r. odsłonięto we Fromborku okazały pomnik astronoma. Po II wojnie światowej został on jednak rozebrany – w 1948 r. uznano go za symbol epoki nazistowskiej i usunięto z przestrzeni miasta.

Do idei upamiętnienia Kopernika powrócono w związku z 500. rocznicą jego urodzin oraz ogłoszonym przez UNESCO Rokiem Kopernikańskim. W zainicjowanym w 1971 r. ogólnopolskim konkursie, w którym wzięło udział ponad 30 rzeźbiarzy, zwyciężył Mieczysław Welter, autor m.in. pomników Fryderyka Chopina w Słupsku i Marii Konopnickiej we Wrześni. Nowy monument ustawiono w miejscu dawnych barokowych ogrodów kanonika Krzysztofa Żuławskiego, tuż przy podejściu na Wzgórze Katedralne. Pomnikowi nadano odpowiednią oprawę przestrzenną w postaci kolistego placu o promieniu 11 m. Dokumentację budowlaną opracował mgr inż. G. Augustyniak, natomiast koncepcję zagospodarowania otoczenia przygotowała warszawska Pracownia Sztuk Plastycznych. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 15 lipca 1973 r., w rocznicę bitwy pod Grunwaldem. W ceremonii uczestniczyli najwyżsi przedstawiciele władz państwowych, a według relacji prasowych wydarzenie zgromadziło około 125 tysięcy osób. Tydzień później replika fromborskiego pomnika stanęła w jednym z największych parków miejskich Meksyku, co miało podkreślać międzynarodowy wymiar obchodów kopernikańskich.

Obiekt

Monumentalny pomnik Mikołaja Kopernika został wykonany z brązu. Rzeźba ukazuje astronoma w uproszczonej, zwartej formie, z konwalią trzymaną w prawej dłoni. Posąg ustawiono na trzymetrowym granitowym cokole, dzięki czemu całość osiąga około 9 m wysokości. Od początku rzeźba budziła skrajne opinie. Krytycy zarzucali jej masywność i uproszczoną formę, porównując sylwetkę do „klocka z małą głową”. Zwolennicy dostrzegali w niej świadome nawiązanie do ludowej rzeźby warmińskiej oraz pruskich bab. Dziś pomnik jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Fromborka i ważnym elementem krajobrazu miasta związanego z życiem i działalnością wielkiego astronoma.

Bibliografia

• Chorostian Bogusława, "Frombork i okolice. Informator turystyczny", Gdańsk 1990, s. 3-29.
• Czernik Zbigniew, "Wzgórze Katedralne we Fromborku. Dzieje architektury, jej przemiany i funkcje XIII-XX w.", Olsztyn 2020, s. 23-183.
• Czubiel Lucjan, "Zabytki Fromborka", nadb. „Komentarzy Fromborskich”, nr 2.
• Kuprjaniuk Stanisław, "Frombork", Olsztyn 2011.
• "Monumentalny Pomnik Mikołaja Kopernika we Fromborku", https://cudaregionu.fundacja-hereditas.pl/2024/12/10/monumentalny-pomnik-mikolaja-kopernika-we-fromborku/, [dostęp: 20.09.2025].
• Piaskowski Tadeusz, Szkop Henryk, "Zabytki Fromborka", Frombork 2003.
• "Pomnik Mikołaja Kopernika", https://www.polskaniezwykla.pl/web/place/48369%2Cfrombork-pomnik-mikolaja-kopernika.html?, [dostęp: 20.09.2025].
• "Pomniki Mikołaja Kopernika we Fromborku", https://kopernik.warmia.mazury.pl/pomniki-mikolaja-kopernika-we-fromborku/, [dostęp: 20.09.2025].
• Semków Jagoda, "Frombork na dawnych pocztówkach", Frombork 2012.
• Semków Jagoda, "Pomniki Mikołaja Kopernika we Fromborku", w: "Mikołaj Kopernik i Warmia: o pamięci regionalnej w 550. rocznicę urodzin i 480. śmierci", red. Andrzej Kopiczko, Pelplin 2023, s. 555–557.
• "Śladami Mikołaja Kopernika/In the Footsteps of Nicolaus Copernicus/Auf den Spuren von Nicolaus Kopernicus", wstęp Jerzy Sikorski, Lidzbark Warmiński 2022, s. 84-89.
• Tomkiewicz Ryszard, "Obchody pięćsetnej rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika w województwie olsztyńskim", „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2013, nr 3, s. 548.
• Topolnicka-Niemcewicz Elżbieta, "Kopernik w polskiej rzeźbie współczesnej", „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2014, nr 3 (285), s. 431–442.
• "Warmia i Mazury. Przewodnik", oprac. Szymon Drej, Jarosław Swajdo, Olszanica 2008, s. 340-344.