Szlak Kopernikowski

Muzeum Ziemi Braniewskiej

Muzeum Ziemi Braniewskiej

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Muzeum Ziemi Braniewskiej

Muzeum Ziemi Braniewskiej

Braniewo, braniewski

Muzeum Ziemi Braniewskiej

Muzeum Ziemi Braniewskiej – dawne Collegium Hosianum w Braniewie

Informacje ogólne

Liceum Hosianum, a ściślej Alumnat i Seminarium Duchowne Hosianum w Braniewie, to jeden z najważniejszych i najbardziej pomnikowych ośrodków edukacyjnych w historii Europy Środkowo-Wschodniej. Założone w XVI w. przez kardynała Stanisława Hozjusza (1504-1579), stanowiło bastion kontrreformacji oraz kuźnię elit intelektualnych dla Rzeczypospolitej, krajów skandynawskich i Inflant. Przez stulecia placówka ta ewoluowała od kolegium jezuickiego, przez akademię, aż po Akademię Państwową (w XIX i XX w.). Choć burzliwe losy II wojny światowej obróciły miasto w gruzy, ocalałe skrzydło dawnego kompleksu klasztorno-seminaryjnego stanowi dziś bezcenny zabytek, w którego murach od 2016 r. funkcjonuje Muzeum Ziemi Braniewskiej.

Lokalizacja

Zabytek znajduje się przy ulicy Gdańskiej 19. Kompleks usytuowany jest w obrębie dawnego Starego Miasta, nieopodal rzeki Pasłęki. Muzeum Ziemi Braniewskiej, które obecnie opiekuje się tą przestrzenią i ma tu swoją siedzibę, eksponuje pamiątki po dawnej świetności regionu w autentycznych, historycznych wnętrzach.

Historia

Historia Hosianum rozpoczęła się w 1565 r., kiedy to biskup warmiński Stanisław Hozjusz sprowadził do Braniewa zakon jezuitów i ufundował kolegium. W 1567 r. papież Pius V (1504-1572) zatwierdził tu jedno z pierwszych na świecie papieskich seminariów duchownych (Alumnatus Pontificius), które w 1578 r. przekształcono w misyjne seminarium papieskie. Misją braniewskich jezuitów było kształcenie misjonarzy, którzy mieli powrócić do zdominowanych przez protestantyzm krajów, takich jak Szwecja czy księstwa niemieckie, w celu rekatolizacji Północy.

Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 r., władze pruskie przekształciły uczelnię w Gimnazjum Akademickie, a w 1818 r. w Liceum Hosianum o statusie akademickim. W okresie Kulturkampfu szkołę zamknięto (1876-1886). W 1912 r. przemiano na Królewską, a po 1918 r. na Państwową Akademię Studiowali tu wybitni humaniści, teolodzy i naukowcy.

Przez wieki szkoła przeżywała okresy spektakularnego rozkwitu oraz wojennych zniszczeń (m.in. podczas potopu szwedzkiego). Obecny gmach powstał w latach 1743-1771 (z przerwą od 1758 r. spowodowaną katastrofą budowlaną) na miejscu dawnych budynków klasztoru franciszkanów. Kompleks w XIX w. i w latach trzydziestych XX w. był wielokrotnie przebudowywany, tracąc częściowo jego cechy zabytkowe. Warto wspomnieć, w 1904 r. dobudowano przęsło zachodnie i włączono wieżę obronną, zwaną Kleszą. Kres świetności potężnego neobarokowego i barokowego kompleksu przyniósł początek 1945 r., kiedy to Braniewo zostało niemal całkowicie zniszczone przez Armię Czerwoną. Z dawnego założenia przetrwało jedynie południowo-zachodnie, barokowe skrzydło, które w 1956 r. poddano rozbiórce. Odbudowa kompleksu nastąpiła w latach 1960-1973 służyło celom oświatowym (dziś mieści się tu Zespół Szkół Zawodowych im. Jana Liszewskiego), a obecnie także muzealnym.

Architektura

Budynek to późnobarokowe skrzydło dawnego kolegium, wzniesione na planie wydłużonego prostokąta. Obiekt cechuje się monumentalną, klasyczną dla baroku harmonią i symetrią. Ściany zewnętrzne są tynkowane, a elewację zdobią lizeny (płaskie, pionowe pasy), które nadają budowli monumentalny charakter i optycznie ją wydłużają. Wewnątrz zachował się tradycyjny, trójkondygnacyjny układ z szerokimi, sklepionymi korytarzami. Najcenniejszym elementem architektonicznym wnętrza są oryginalne, potężne sklepienia kolebkowe z lunetami oraz sklepienia krzyżowe na parterze i pierwszym piętrze, które przetrwały pożary i bombardowania z 1945 r. Nadają one salom wystawowym Muzeum niepowtarzalny, klasztorny klimat. Całość przykrywa dach dwuspadowy.

Wyposażenie

Oryginalne, bogate wyposażenie jezuickiego kolegium, w tym wspaniały ołtarz, rzeźby, paramenty liturgiczne oraz bezcenna, licząca tysiące woluminów Biblioteka Hosianum, uległy rozproszeniu, grabieży lub zniszczeniu (część unikalnych ksiąg znajduje się dziś w Szwecji oraz w Olsztynie). Współcześnie, dzięki działalności Muzeum Ziemi Braniewskiej, wnętrza dawnego seminarium zostały wyposażone w bogate kolekcje historyczne, sztuki sakralnej oraz rzemiosła artystycznego. W salach dawnego Hosianum podziwiać można unikalne dokumenty lokacyjne, dawne mapy Warmii, militaria oraz pamiątki rzemieślnicze. Szczególne miejsce zajmują ocalałe artefakty sakralne z braniewskich kościołów oraz pamiątki szkolne dokumentujące wielonarodową przeszłość akademicką tego gmachu.

Ciekawostki

Ze względu na niezwykle wysoki poziom nauczania teologii, filozofii, matematyki oraz języków klasycznych i orientalnych, XVI- i XVII-wieczne Braniewo było nazywane w Europie „Atenami Północy”.

Podczas wojny polsko-szwedzkiej (1626-1629) Szwedzi ograbili bibliotekę i wywieźli księgozbiór do Szwecji. Łupy te stały się fundamentem dla nowo powstającej biblioteki uniwersyteckiej w Uppsali, gdzie znajdują się do dzisiaj.

W murach braniewskiego seminarium uczyło się wielu mężów stanu i uczonych, w tym św. Andrzej Bobola (jezuita i męczennik) czy wybitny polski kompozytor muzyki barokowej, Jacek Różycki.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Obiekty historyczne i muzealne#Braniewo