Stara wozownia we Fromborku

Informacje ogólne

Stara wozownia we Fromborku to zabytkowy budynek gospodarczy, który związany jest z zespołem pałacu biskupiego na Wzgórzu Katedralnym. Obecnie pełni funkcję kulturalną jako tzw. „Wozownia Sztuk”.

Lokalizacja

Wozownia zlokalizowana jest przy ul. Katedralnej 6.

Historia

Stara wozownia przy Nowym Pałacu Biskupim we Fromborku powstała w połowie lat 40. XIX w. jako budynek o charakterze gospodarczym, stanowiący zaplecze rezydencji biskupiej – przechowywano tu niegdyś powozy warmińskich biskupów oraz sprzęty potrzebne do organizacji podróży i codziennego funkcjonowania dworu. Wzniesiono ją w trakcie porządkowania i urządzania założenia pałacowego. Obiekt usytuowano obok pałacu, w południowo-wschodniej części parceli, bliżej dzisiejszej ulicy Katedralnej. Teren ten położony jest na wschód od Wzgórza Katedralnego i oddzielony od niego jarem.

Z biegiem lat obiekt stopniowo tracił swoje pierwotne znaczenie. W drugiej połowie XX stulecia zaczął pełnić funkcje o charakterze duszpasterskim i społecznym. Organizowano w nim m.in. lekcje religii, a w okresie letnim zatrzymywała się młodzież uczestnicząca w rekolekcjach oazowych, przybywająca z różnych części diecezji. Przez pewien czas, od 2004 r., w pomieszczeniach wozowni działała także Izba Dziedzictwa Kulturowego Warmii „Skarby z Poddasza”, gromadząca lokalne pamiątki i eksponaty.

Przełomem w historii budynku okazały się prace rewitalizacyjne zrealizowane w XXI w. Zwieńczeniem wieloletnich przygotowań projektowych i starań o fundusze był kompleksowy remont zakończony w 2020 r. Modernizacja została przeprowadzona w ramach szerzej zakrojonego przedsięwzięcia kulturalnego, którego celem było nadanie dawnym zabudowaniom nowej, otwartej dla mieszkańców i turystów funkcji. Po odnowieniu wozownia przekształciła się w przestrzeń działalności artystycznej i edukacyjnej, znaną dziś jako „Wozownia Sztuk”. W jej wnętrzach urządzono galerię, sale spotkań oraz specjalistyczne pracownie twórcze. Prowadzone są tu zajęcia plastyczne, batiku, rzeźby i ceramiki, fotografii, muzyki, a także grafiki komputerowej. Obiekt stał się miejscem warsztatów, wystaw, wydarzeń kulturalnych i integracji środowisk twórczych. W ten sposób dawna stajnia i powozownia – niegdyś zaplecze techniczne biskupiej rezydencji – zyskała zupełnie nowe życie. Dziś łączy historyczną architekturę z działalnością kulturalną, tworząc przestrzeń spotkania sztuki, rzemiosła i lokalnej społeczności.

Architektura

Budynek ma kształt prostokąta i zwartą, dość prostą bryłę. Z zewnątrz widać, że składa się z niższej części parterowej oraz wyższej części środkowej, która ma dwie kondygnacje. Obie części przykryte są spadzistymi dachami pokrytymi ceramiczną dachówką. Linie dachów przecinają się pod kątem prostym, co nadaje całości charakterystyczny wygląd. Wozownię postawiono na solidnym fundamencie z kamienia i cegły. Ściany wykonano z czerwonej cegły, miejscami ozdobionej pasami z glazurowanych elementów. Wnętrze ma drewniane stropy wsparte na słupach, a na wyższy poziom prowadzą proste, jednobiegowe schody z drewna. Dach opiera się na tradycyjnej drewnianej konstrukcji. Okna i drzwi mają kształt prostokątów zakończonych lekko zaokrąglonym łukiem. Od frontu elewacja jest rytmiczna i uporządkowana – podzielona na wiele osi, z dekoracyjnymi, płytkimi wnękami w murze, w których umieszczono otwory okienne i drzwiowe. Część środkowa jest wyraźnie podkreślona – znajdują się tam trzy wejścia. Tył budynku jest skromniejszy, ale zachowuje podobny, regularny układ.

Bibliografia

• Chorostian Bogusława, "Frombork i okolice. Informator turystyczny", Gdańsk 1990, s. 3-29.
• Czernik Zbigniew, "Wzgórze Katedralne we Fromborku. Dzieje architektury, jej przemiany i funkcje XIII-XX w.", Olsztyn 2020, s. 23-183.
• Czubiel Lucjan, "Zabytki Fromborka", nadb. „Komentarzy Fromborskich”, nr 2.
• "Frombork", w: "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", t. II, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1881, s. 413-415.
• https://muzeumfrombork.pl/wozowniasztukpl/n/index.html, [dostęp: 10.09.2025].
• https://www.nawycieczke.pl/pl/atrakcja/muzeum-skarby-z-poddasza-we-fromborku, [dostęp: 10.09.2025].
• https://zabytek.pl/pl/obiekty/stajnia-z-wozownia,-ob.--874544/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_28_EN.342964/2, [dostęp: 10.09.2025].
• Krzywkowski Artur, "Frombork – miasto wypełnione tradycją współczesnego spojrzenia na otaczający nas wszechświat", „Kardiologia Inwazyjna”, 2020, t. 15, nr 3, s. 169-173.
• Kuprjaniuk Stanisław, "Frombork", Olsztyn 2011.
• Piaskowski Tadeusz, Szkop H., "Zabytki Fromborka", Frombork 2003.
• Romski Anatol, "Frombork", Warszawa 1973.
• Semków Jagoda, "Frombork na dawnych pocztówkach", Frombork 2012.
• "Śladami Mikołaja Kopernika/In the Footsteps of Nicolaus Copernicus/Auf den Spuren von Nicolaus Kopernicus", wstęp J. Sikorski, Lidzbark Warmiński 2022, s. 84-89.
• "Warmia i Mazury. Przewodnik", oprac. Sz. Drej, J. Swajdo, Olszanica 2008, s. 340-344.