Szlak Kopernikowski

Wieża Bramna Zamku Biskupiego w Braniewie

Wieża Bramna Zamku Biskupiego w Braniewie

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Wieża Bramna Zamku Biskupiego w Braniewie

Wieża Bramna Zamku Biskupiego w Braniewie

Braniewo, braniewski

Wieża Bramna Zamku Biskupiego w Braniewie

Wieża bramna zamku biskupów warmińskich w Braniewie

Informacje ogólne

Wieża bramna jest jedyną zachowaną niemal w całości pozostałością po dawnym zamku biskupów warmińskich w Braniewie. Budowla ta łączy w sobie cechy militarnego budownictwa gotyckiego oraz wyrafinowanej architektury rezydencjonalnej. Przez stulecia wieża pełniła funkcje obronne, administracyjne, a także sakralne – na jej wyższych kondygnacjach mieściła się bowiem prywatna kaplica biskupia. Obecnie mieści się w niej Punkt Informacji Turystycznej.

Lokalizacja / Położenie geograficzne

Wieża znajduje się w południowo-wschodniej części historycznego układu urbanistycznego miasta, przy dzisiejszej ulicy Zamkowej. W średniowieczu zamek usytuowany był w strategicznym punkcie: w zakolu rzeki Pasłęki, na styku z murami obronnymi nowo lokowanego miasta, co zapewniało mu naturalną osłonę wodną i ułatwiało kontrolę nad szlakami handlowymi prowadzącymi w kierunku Zalewu Wiślanego.

Historia

Pierwszy zamek w Braniewie został wzniesiony w drugiej połowie XIII w., za czasów biskupa Anzelma (ok. 1210-1278). Była to jednak konstrukcja drewniano-ziemna, zniszczona przez Prusów podczas drugiego powstania pruskiego (1260-1274). Budowę murowanego zamku oraz samej wieży bramnej rozpoczęto pod koniec XIII w., a kluczowe prace nad jej podwyższeniem o około 7 m i dekoracją ukończono w XIV w.

Choć w 1341 r. stolica diecezji i kapituły została przeniesiona do Ornety, a później do Lidzbarka Warmińskiego, zamek w Braniewie pozostał ważnym punktem strategicznym i rezydencją urzędników biskupich. Gdy w 1772 r. po pierwszym rozbiorze Polski Warmia weszła w skład Prus, zamek przejęła administracja pruska. Na początku XIX w. w budynkach zamkowych urządzono szkołę, a w latach siedemdziesiątych tego stulecia – z powodu budowy nowego gmachu szkoły – rozpoczęto rozbieranie górnych kondygnacji budynku głównego, zabudowań gospodarczych i fortyfikacji z wyjątkiem wieży bramnej. Pozostałe fragmenty zamku zburzono w latach 1928-1930 w trakcie budowy nowego skrzydła szkoły. Najtragiczniejszy moment nastąpił na początku 1945 r., kiedy to w wyniku działań wojennych Armii Czerwonej całe założenie zamkowe zostało bezlitośnie obrócone w ruinę. W okresie powojennym, w latach pięćdziesiątych XX w., zniszczone skrzydła zamku rozebrano, pozostawiając jedynie wypaloną wieżę bramną jako jedyny relikt przeszłości.

Przez dziesięciolecia wieża zabezpieczona była w formie trwałej ruiny. Sytuacja zmieniła się dzięki kompleksowej renowacji w latach 2018-2020. Wieżę w pełni odrestaurowano w ramach projektu pod nazwą „Nowe życie wieży bramnej zamku biskupiego w Braniewie”. przywracając jej dach, stropy oraz przystosowując wnętrza do celów turystycznych; urządzono w niej m.in. punkt widokowy, do którego prowadzą kręcone, metalowe schody. W głównej, północnej wnęce kaplicy, zamontowano – w miejscu zaginionej – kopię tablicy z herbem biskupa warmińskiego. W ścianie południowej umieszczono witraże z herbem Braniewa oraz postacią św. Andrzeja. W ścianach zewnętrznych od strony wschodniej i zachodniej przywrócono obrys przejazdu bramnego z drewnianymi wrotami.

Architektura / Architektura i układ przestrzenny

Wieża bramna w Braniewie to dzieło gotyku ceglanego, wyróżniające się na tle innych konstrukcji obronnych w regionie specyficznym podziałem funkcjonalnym. Budowla została wzniesiona na planie prostokąta z czerwonej cegły w wątku gotyckim, z użyciem kamieni polnych w przyziemiu. Posiada trzy kondygnacje nadziemne oraz poddasze. W przyziemiu znajduje się sklepiony, ostrołukowy przejazd bramny, który niegdyś prowadził na dziedziniec zamkowy, a obecnie jest zamurowany. Elewacje, zdobione blendami, noszą ślady licznych przemurowań.

We wnętrzu wieży znajduje się architektoniczny skarb – kaplica pw. św. Andrzeja obejmująca dwie kondygnacje. Wyróżnia się ona architektonicznie – posiada wielkie, ostrołukowe okna zdobione gotyckimi zarysami maswerków, co upodabnia tę część wieży do architektury sakralnej i kontrastuje z jej surowym, obronnym charakterem. Wnętrze to było pierwotnie przykryte reprezentacyjnym sklepieniem gwiaździstym. W zachodnim narożniku znajdują się murowane, kręcone schody prowadzące na obiegającą wnętrze galeryjkę. W jednej z wnęk, na północno-zachodniej ścianie, wmurowana jest tablica z piaskowca przedstawiająca herb biskupa Szymona Rudnickiego (1552-1621). Zamurowany obecnie przejazd bramny zamknięty był sklepieniem kolebkowym, obecnie znaczną część wewnętrznej przestrzeni bramy zajmują murowane schody. Budowla zwieńczona jest ozdobnymi gzymsami z lat 1873-1874 i płaskim dachem przystosowanym do funkcji widokowych wieży.

Wyposażenie

Oryginalne, bogate wyposażenie wieży oraz zamkowej kaplicy (w tym ołtarze, szaty liturgiczne, naczynia sakralne oraz militaria ze zbrojowni) uległo całkowitemu rozproszeniu i zniszczeniu na przestrzeni wieków, zwłaszcza w 1945 r. Współczesne wyposażenie ma charakter edukacyjny i wystawienniczy. W przestrzeniach dawnej kaplicy oraz izb obronnych zaaranżowano ekspozycje multimedialne i tradycyjne gabloty prezentujące historię Braniewa, zamku oraz biskupstwa warmińskiego. Znajdują się tu m.in. makiety dawnego zamku, kopie dokumentów lokacyjnych oraz elementy uzbrojenia rycerskiego.

Ciekawostki

Umieszczenie kaplicy biskupiej bezpośrednio nad przejazdem bramnym było zabiegiem niezwykle rzadkim w warmińskiej architekturze obronnej. Miało to wymiar nie tylko praktyczny, ale i mistyczny – sacrum na wyższej kondygnacji miało symbolicznie „strzec” i błogosławić każdego, kto przekraczał próg zamku.

Decyzja o pozostawieniu wieży bramnej podczas powojennej rozbiórki ruin zamkowych w latach pięćdziesiątych XX w. wisiała na włosku. Ocalono ją wyłącznie ze względu na jej wybitne walory architektoniczne i fakt, że była najlepiej zachowanym elementem całego kompleksu, co czyni z niej dziś bezcenny łącznik z najstarszą historią Braniewa.

Bibliografia

Nawiguj w mapiePrzejdź do modelu 3D

Model 3D

Wczytywanie modelu…

Galeria

#Zamki i fortyfikacje#Braniewo