Szlak Kopernikowski

Wieża Kopernika

Wieża Kopernika we Fromborku

Pobierz aplikację mobilnąZobacz mapęOdwiedź miejsca
K
← Wróć do listy miejsc

Wieża Kopernika

Wieża Kopernika we Fromborku

Frombork, Frombork, braniewski

Wieża Kopernika

Wieża Kopernika we Fromborku

Informacje ogólne

Wieża Kopernika to element średniowiecznej architektury obronno-rezydencjonalnej, będący częścią ufortyfikowanego Wzgórza Katedralnego. Zabytek ten posiada najwyższą klasę autentyczności historycznej i wpisany jest na listę Pomników Historii. Swoją powszechną nazwę, funkcjonującą od XVII w., zawdzięcza Mikołajowi Kopernikowi, który był jej właścicielem i użytkownikiem w pierwszej połowie XVI w. Obiekt stanowi dziś jeden z oddziałów Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku.

Lokalizacja

Budowla usytuowana jest w północno-zachodnim narożu obwarowań Wzgórza Katedralnego we Fromborku (przy ul. Katedralnej 8). Wieża wznosi się na stromym wzgórzu górującym nad miastem oraz wodami Zalewu Wiślanego. Takie strategiczne położenie zapewniało w średniowieczu doskonałe walory obronne oraz idealne pole obserwacji.

Historia

Wieża została wzniesiona przed 1400 r. i jest uznawana za najstarszy zachowany element fortyfikacji wzgórza. Pierwotnie pełniła funkcje czysto obronne (baszta narożna), chroniąc dostęp do katedry od strony północno-zachodniej. Z czasem jej wnętrza przystosowano do celów mieszkalnych.

Statuty kapituły warmińskiej nakładały na każdego kanonika obowiązek posiadania bezpiecznego lokum w obrębie murów na wypadek wojny. W lipcu 1499 r. kapituła zdecydowała o przydzieleniu baszt poszczególnym duchownym. Mikołaj Kopernik przejął tę wieżę na własność i użytkował ją z przerwami prawdopodobnie od 1504 do 1543 r. Choć astronom posiadał przestronniejszą kanonię poza murami miasta, wieża służyła mu jako bezpieczny schron w czasach niepokojów (np. podczas wojen z zakonem krzyżackim) oraz miejsce przechowywania cennych ksiąg i rękopisów.

Przez wieki wyższe kondygnacje wieży były wielokrotnie przebudowywane. W okresie zaborów władze pruskie przekazały wieżę Gimnazjum Hosianum w Braniewie. Władze tej uczelni zamierzały wieżę rozebrać i sprzedać cegłę prywatnym nabywcom. Sprzeciw kapituły warmińskiej – wsparty opinią konserwatora prowincji Ferdynanda von Quasta (1807-1877) – spowodował, że Królewskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w 1861 r. przekazało wieżę na powrót warmińskiej kapitule.

W 1912 r. z inicjatywy historyka i kanonika warmińskiego Eugena Brachvogla (1882-1942) w wieży powstała pierwsza izba pamięci poświęcona astronomowi. W 1945 r. budowla została całkowicie spalona przez Armię Czerwoną. Prace rekonstrukcyjne, które przywróciły jej pierwotny, gotycki wygląd, ukończono w 1965 r. W ostatnich latach wieża przeszła gruntowne prace modernizacyjne w ramach tworzenia Europejskiego Centrum Copernicus.

Architektura

Budowla jest klasycznym przykładem średniowiecznego gotyku ceglanego o charakterze militarnym. Jest to obiekt podpiwniczony, czterokondygnacyjny, wzniesiony na planie kwadratu. Dolne partie murów są niezwykle grube, wykonane z ceglanego wątku gotyckiego, z widocznymi gdzieniegdzie zendrówkami – mocno wypalonymi, ciemnymi cegłami układanymi we wzory geometryczne.

Charakterystyczną cechą architektoniczną wieży są zewnętrzne, drewniane krużganki obronne (ganki straży), z których dawniej wchodziło się na wyższe kondygnacje. Wnętrza poszczególnych pięter, połączone stromymi, drewnianymi schodami, charakteryzują się surowością – okna mają ostrołukowe lub segmentowe glify (ukośne ścięcia ścian), a stropy wykonano z potężnych drewnianych belek. Budowlę wieńczy wysoki, czterospadowy dach namiotowy pokryty dachówką ceramiczną.

Wyposażenie

Oryginalne meble, instrumenty oraz rzeczy osobiste Mikołaja Kopernika spłonęły bądź zaginęły w toku wojennych pożóg (głównie w XVII w. i w 1945 r.). Z tego powodu współczesna ekspozycja muzealna we wnętrzu wieży ma charakter aranżacji historycznej o charakterze popularno-naukowym. Jedna z wystaw przedstawia prywatny świat astronoma. Została zaaranżowana na trzech poziomach i ma na celu plastyczne ukazanie codziennego życia kanonika w dobie renesansu. Znajdziemy tu rekonstrukcje średniowieczno-renesansowej kuchni (najniższy poziom), sypialni kanonika (drugi poziom), gabinetu uczonego (skryptorium) z repliką stołu roboczego, fotela i manekinem przedstawiającym Kopernika przy pracy (trzeci poziom).

W wieży zgromadzono cenne obiekty historyczne zastępcze: renesansowe i barokowe meble skrzyniowe, szafy, stoły, dawne przybory piśmiennicze, naczynia codziennego użytku oraz kopie instrumentów astronomicznych, którymi posługiwał się uczony (triquetrum, kwadrant, astrolabium). Część eksponatów, ocalałych z pożogi drugiej wojny światowej, pochodzi z pierwszej wystawy muzealnej we Fromborku, zorganizowanej przez Eugena Brachvogla.

Ciekawostki

Największym i najbardziej zakorzenionym mitem w polskiej kulturze jest przekonanie, że Kopernik obserwował niebo bezpośrednio z tarasu tej wieży. Wizję tę utrwalił Jan Matejko (1838-1893) na słynnym obrazie "Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem". W rzeczywistości stąd nieba nie badał – strome, wysokie mury i brak stabilnej platformy uniemożliwiały precyzyjne pomiary. Astronom prowadził obserwacje w ogrodzie swojej zewnętrznej kanonii, na specjalnie wypoziomowanej, ceglanej płycie zwanej "pavimentum".

Bibliografia

Nawiguj w mapie

Galeria

#Zamki i fortyfikacje#Frombork