Mikołaj Kopernik

Znaczenie

Monument jest jednym z najważniejszych elementów kopernikańskiego krajobrazu pamięci Olsztyna. Łączy wartość artystyczną, historyczną i krajobrazową, a jego sąsiedztwo z zamkiem przypomina o pobycie Kopernika jako administratora dóbr kapituły warmińskiej.

Historia

• Inicjatywa ustawienia pomnika wyszła od Rady Miejskiej Olsztyna w 1913 r., w 440. rocznicę urodzin astronoma.
• Pierwotnie popiersie stało przed groblą zamkową, na postumencie osłoniętym architektonicznym baldachimem. Taka oprawa nadawała mu charakter reprezentacyjnej bramy pamięci przy dojściu do zamku.
• Przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Olsztyna w styczniu 1945 r. popiersie zdemontowano i przeniesiono do zamku. W 1946 r. ustawiono je po zachodniej stronie zamku, w Parku Podzamcze.
• Po wojnie zmieniono cokół i inskrypcję, wpisując dawny monument w nową narrację o Koperniku jako obrońcy Olsztyna i postaci związanej z polską tradycją Warmii.
• W 2021 r., po akcie wandalizmu, popiersie poddano konserwacji i ponownie ustawiono na cokole.

Opis formy

Rzeźba przedstawia uczonego w dojrzałym wieku, z charakterystycznymi długimi włosami. Twarz ma wyraz skupienia i powagi, a wzrok skierowany lekko ku górze symbolicznie odsyła do astronomicznej pasji Kopernika.

Rekonstrukcja 3D

Model pozwala zobaczyć monument nie tylko jako współczesne popiersie w Parku Podzamcze, lecz także jako obiekt o utraconej, przedwojennej oprawie architektonicznej. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, jak zmieniały się funkcje pamięci i znaczenia przypisywane temu samemu zabytkowi.

Znaczenie

Most Mikołaja Kopernika jest ważnym elementem dziedzictwa materialnego Lidzbarka Warmińskiego. Łączy historię nowoczesnych na początku XX w. technologii budowlanych z lokalną pamięcią o Koperniku i dawną ikonografią miasta.

Historia

• Most wybudowano w 1909 r., najprawdopodobniej przez firmę Drenckhahn & Sudhop z Braunschweig, w technologii betonu zbrojonego.
• Powstał w miejscu dawnego mostu rurowego, którego rury doprowadzały wodę do miasta ze źródła po południowej stronie rzeki.
• W zachodniej balustradzie umieszczono kapliczkę z reliefem przedstawiającym popiersie Mikołaja Kopernika.
• W 1939 r. kapliczkę zdemontowano, ponieważ jej ciężar nadmiernie obciążał most i mógł przyczyniać się do zarysowania konstrukcji.
• Tablicę przeniesiono w okolice przedzamcza lidzbarskiego zamku, lecz po 1945 r. zaginęła.

Opis mostu

Betonowy, jednoprzęsłowy most ma konstrukcję łukową sklepioną. Rozpiętość przęsła wynosi 17 m, długość całkowita 30,75 m, szerokość całkowita 2,9 m, a szerokość użytkowa 2,2 m. Pylony-kapliczki przy krańcach mostu mają ok. 2 m wysokości i są przykryte dwuspadowymi betonowymi daszkami.

Utracona kapliczka

Nieistniejąca kapliczka z wizerunkiem Kopernika miała ok. 4 m wysokości od poziomu chodnika, ok. 1,8 m szerokości i 30-40 cm grubości. Brązowa tablica mierzyła ok. 1,8 x 0,9 x 0,1 m i ważyła około 1,5 tony.

Rekonstrukcja 3D

Model przywraca widoczność utraconego detalu, który przez dekady znany był już tylko z dawnych fotografii i opisów konserwatorskich. Wirtualna rekonstrukcja pozwala pokazać, jak kapliczka organizowała widok mostu i jak mocno łączyła konstrukcję inżynieryjną z pamięcią o Koperniku.